EVDS-MCP nasıl kullanılır? Sorudan grafiğe adım adım

EVDS-MCP ne yapar?

Bir ekonomi sorusu çoğu zaman başka sorularla başlar: Hangi veriyi kullanmalıyım? Seri kodu ne? İstediğim dönem var mı? TCMB’nin 26 Ekim 2026’da kullanıma sunduğu EVDS-MCP, bu arayışı yapay zekâ araçlarının içinden yürütmeyi kolaylaştırıyor.

MCP, yapay zekâ araçlarının dışarıdaki veri ve hizmetlerle çalışmasını sağlayan bir bağlantı standardı. EVDS ise TCMB’nin Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. İkisi birlikte, sorunuza uygun serinin bulunmasına ve seçilen dönemin gözlemlerinin alınmasına imkân veriyor. Hesaplama, grafik ve yorum kullandığınız analiz ortamında hazırlanıyor; TCMB bu yorumları üretmiş veya onaylamış sayılmıyor.

Bir örneği baştan sona izleyelim: piyasa katılımcıları, reel sektör ve hanehalkının 12 ay sonrası yıllık tüketici enflasyonu beklentileri. İki ayı karşılaştırarak hem seviyeleri hem de aralarındaki farkı göreceğiz.

İyi bir sorgu dört şeyi açıkça söyler: hangi veri, hangi dönem, hangi sıklık ve hangi çıktı. “Enflasyonu göster” demek yerine beklenti türünü, kesimleri ve ayları belirtmek, yanlış seriye yönelmeyi azaltır. Bir sonraki soruya geçmeden önce gelen cevabın gerçekten istediğiniz ölçüyü taşıdığını kontrol edin.

EVDS-MCP’yi Codex masaüstünde çalıştırdık. Üç serinin altı gözlemi, EVDS arayüzü ve TCMB raporuyla eşleşti. Aşağıda gerçek araç yanıtlarından birleştirilen kaydı gösteriyoruz. Grafik için açık rapordan kaydettiğimiz veri kopyasını kullandık; bu değerleri MCP ile de kontrol ettik.

1. EVDS hesabınıza ve API anahtarınıza ulaşın

EVDS 3’ü açın. Sağ üstteki Benim Sayfam bağlantısından hesabınıza girin; üyeliğiniz yoksa önce kayıt olun. Ardından kullanıcı menüsünden Profilim sayfasını açıp API KEY KOPYALA seçeneğini bulun. API anahtarı, uygulamanın hesabınızla veriye erişmesini sağlayan bilgidir.

Anahtarı sohbet mesajına yazmayın. Bir sonraki adımda TCMB’nin açtığı doğrulama ekranında kullanacaksınız. Ekran görüntüsü paylaşırken de anahtarı ve kişisel hesap bilgilerini görüntüye almayın.

Bu adımın sonucu: EVDS hesabınıza girebiliyor ve profilinizdeki API anahtarına ulaşabiliyor olmalısınız.

2. Resmî EVDS sunucusunu bağlayın

ChatGPT web kullanıyorsanız TCMB kılavuzunda verilen yol Ayarlar → Plugins → Browse directory → Add → Add Custom MCP Server. Menü adları zamanla değişebilir; hesabınızda özel MCP bağlantısı ekleme özelliğinin bulunması gerekir. Aşağıda bu ayar ekranının gerçek görüntüsü var.

Bağlantıya EVDS adını verin. İsteğe bağlı Description alanına EVDS MCP yazabilirsiniz. Sunucu adresini aşağıdaki gibi yazın ve kimlik doğrulamada OAuth seçin:

I understand and want to continue kutusunu işaretleyip Create as a plugin düğmesine, ardından Continue to EVDS seçeneğine basın. Açılan TCMB ekranında API anahtarınızı girip Doğrula ve Giriş Yap seçeneğiyle doğrulamayı tamamlayın. Ayrıntılı adımlar ve diğer uygulamalar için TCMB’nin kullanım kılavuzuna bakabilirsiniz.

[mcp_servers.tcmb_evds]
url = "https://mcp.tcmb.gov.tr/tcmb-mcp/evds/mcp"
enabled = true

Bağlantı açıkken model, ihtiyaç duyduğunda EVDS araçlarını ayrıca onay istemeden çağırabilir. Kullanmadığınızda bağlantıyı uygulamanın MCP ayarlarından kapatabilirsiniz.

Bu adımın sonucu: Bu denemede TCMB doğrulaması kullanıcı tarafından tamamlandı; Codex bağlantısı dört EVDS aracını kullanıma sundu. Yukarıdaki ChatGPT ekranı kurulum formudur; gerçek sorguların yapıldığı istemci Codex’tir.

3. Bağlantının gerçekten kullanıldığını kontrol edin

İlk denemede grafik veya uzun bir analiz istemeyin. Önce EVDS’den basit bir kategori listesi alın. Modelin genel bilgisiyle cevap vermesi ile kaynağa bağlanarak veri getirmesi farklıdır.

Uygulamanın araç kullanımını gösteren alanını açın. Kılavuza göre kategoriler için list_categories, veri grupları için list_datagroups, seriler için list_series, gözlemler için get_series_data kullanılır. Adları ezberlemek gerekmiyor; önemli olan EVDS çağrısının yapıldığını görebilmek.

Hata alırsanız önce sunucu adresini, bağlantının açık olup olmadığını ve OAuth girişini kontrol edin. “Araç bulunamadı” ile “istenen seri bulunamadı” farklı sorunlardır: ilki bağlantıya, ikincisi veri seçimine işaret edebilir. Hatanın nedenini görmeden modelden başka sayılarla devam etmesini istemeyin; hata mesajını ve başarısız aşamayı kaydedin.

Bu adımın sonucu: Codex’teki gerçek list_categories çağrısı kategori listesini getirdi. Örneğimiz için buradaki 10: Beklenti ve Eğilim Anketleri kategorisinden devam ettik.

4. Aynı soruya yanıt veren üç seriyi bulun

Şimdi beklentilere geçebiliriz. Üç kesimde de ufkumuz 12 ay sonrası; yıl sonu veya 24 ay sonrası beklentilerini aynı karşılaştırmaya eklemiyoruz. Önce serileri tanıyalım:

list_datagroups çağrısında 10 numaralı kategoriyi “sektörel” sözcüğüyle aradık; bie_enfbek grubunu bulduk. Ardından list_series çağrısında “12 ay” filtresi bu üç seriyi getirdi:

• Piyasa katılımcılarıTP.ENFBEK.PKA12ENF
• Reel sektörTP.ENFBEK.IYA12ENF
• HanehalkıTP.ENFBEK.HBA12ENF

Seriler aylık ve birimleri yüzde. Ancak aynı ufuk, aynı örneklem demek değil: piyasa anketi karar alıcı ve uzmanlara, reel sektör anketi imalat sanayi işyerlerine, hanehalkı anketi yetişkin bireylere dayanıyor. Yanıtları birleştirme yöntemleri de farklı.

“Aylık” burada anketin ve yayımlamanın sıklığıdır; gösterilen değer aylık enflasyon beklentisi değildir. Her ay, 12 ay sonrası yıllık oran soruluyor. Benzer biçimde, “yıllık” sözcüğünü gördüğümüzde takvim yılının sonunu varsayamayız. Seri adındaki ufuk ile tablodaki gözlem ayı, sorunun farklı parçalarını anlatır.

Bu adımın sonucu: MCP’den dönen seri adları ve kodları üç kesimin 12 ay sonrası beklentilerini doğruladı. Örneklemlerin anlamını ayrıca TCMB metaverisinden kontrol ettik. Buradaki “reel sektör”, imalat sanayi örneklemidir.

5. İki ayın altı gözlemini alın

Dönemi açıkça yazalım: Eylül ve Ekim 2026. Üç kesim ve iki ay, toplam altı gözlem demek. Böylece hem son seviyeleri hem de bir önceki aya göre değişimi aynı tabloda inceleyebiliriz.

İlk veri kopyasını TCMB’nin Ekim 2026 raporunun Tablo 1’inden kaydettik. Ardından üç ayrı get_series_data çağrısıyla aynı altı gözlemi MCP üzerinden aldık. Gerçek çağrılarda başlangıç 1 Eylül, bitiş 26 Ekim 2026; dönüşüm ise orijinal değerleri koruyan 0 olarak seçildi.

Kaynak yanıtında eylül etiketi 2026-9, ekim etiketi 2026-10 olarak geldi. Karşılaştırmada eylülü 2026-09 biçiminde gösterdik; bu yalnızca tarih etiketinin düzenlenmesidir. Sayısal değerler değiştirilmedi.

İki hesabı ayıralım. Aylık değişim = Ekim beklentisi − Eylül beklentisi. Piyasa katılımcıları için 23,89 − 23,70 = 0,19 yüzde puan. Kesimler arası fark = hanehalkı beklentisi − piyasa katılımcıları beklentisi. Ekimde 43,75 − 23,89 = 19,86 yüzde puan. Bunlar oranların farkıdır; yüzde değişim hesabında olduğu gibi önceki değere bölmeyiz. Kaynak oranlarını hesaplanan sonuçlarla aynı sütunda birleştirmeyiz.

Bu adımın sonucu: Üç gerçek veri çağrısından ikişer aylık gözlem aldık. Altı değeri kaydettik; bunlar uzun bir aylık seri değildir. Önceki dönemler tahminle doldurulamaz.

6. Yanıtı kaynak tablosuyla karşılaştırın

MCP’den gelen sonucu kullanmadan önce aynı seri, dönem ve birimi EVDS arayüzü veya resmî web servisi üzerinden kontrol edin. Bu, EVDS kullanım şartlarının da istediği doğrulama adımı. Kaynakta olmayan bir dönüşüm uygulanmışsa farkın nedeni önce açıklanmalı.

Orijinal gözlem, bu örnekte kaynağın yayımladığı aylık beklenti oranıdır. Verinin kendisi yüzde olduğu için ayrıca yüzde değişim dönüşümü istemiyoruz. Değerler uyuşmazsa önce seri kodlarını, ayları, sıklığı ve dönüşüm seçimini karşılaştırın. Eşleşme sağlanmadan farklı sonuçların ortalamasını almak sorunu çözmez.

Bu örnekte aynı üç seriyi EVDS’nin herkese açık arayüzünde de seçtik. Sıklığı Aylık, gözlem türünü Orijinal Gözlem, dönüşümü Düzey olarak bıraktık. Eylül–Ekim 2026 dönemi için Tablo Oluştur seçeneğini kullandık. Ekrandaki altı değer raporla eşleşti.

Raporun PDF metni ve aşağıdaki kaynak tablosu da birlikte kontrol edildi. Eylül değerleri Ekim raporundan okundu; ayrı bir Eylül yayını veya o ay ilk yayımlanan veri sürümü kullanılmadı.

Bu adımın sonucu: İki ayın altı değeri üç yolda da eşleşti: gerçek MCP yanıtı, EVDS arayüzü ve TCMB’nin Ekim raporu. Kaynak adresleri, çağrı parametreleri ve kontrol tarihi kaydedildi.

7. Sayıları karşılaştırılabilir bir görsele dönüştürün

Üç büyük sayı kutusu seviyeleri gösterir; ortak bir eksen ise aralarındaki mesafeyi de görmemizi sağlar. Önce kontrol edilmiş veriyi kaydedin, ardından şu görseli isteyin:

Aşağıdaki görseli açık rapordan kaydettiğimiz, EVDS arayüzü ve gerçek MCP yanıtlarıyla eşleşen değerlerle hazırladık. Beklentiler yüzde, bunlardan hesaplanan farklar yüzde puan cinsindedir. Görsel ve hesaplar ekonomi.org.tr’de üretildi.

Görseli okurken önce ayı ve ekseni, sonra kesimleri karşılaştırın. Aynı eksen, bir gruptaki mesafeyi diğer gruptaki mesafeyle karşılaştırabilmemizi sağlar. Renklerin yanında farklı işaretler ve doğrudan etiketler kullanmak okumayı kolaylaştırır. İki noktayı birleştiren çizgi yalnızca bu iki ayın hareketini gösterir; arada başka gözlem üretmez.

Üç kesimin beklentisi aynı değil

Ekim 2026’da hanehalkının 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi %43,75, piyasa katılımcılarının beklentisi %23,89’dur. Aradaki fark 19,86 yüzde puandır.

Eylül–Ekim grafiğini indir (SVG) Verileri indir (CSV)

Kaynak: TCMB, Ekim 2026 raporu, Tablo 1. Görsel ve fark hesapları: ekonomi.org.tr. Veriler açık rapordan alındı; MCP ve EVDS arayüzüyle ayrıca doğrulandı. MCP sorgu kaydını indir (JSON).

Resmî raporu aç (PDF) · Erişim: 26 Ekim 2026. Eylül değerleri de Ekim raporunun tablosundan alınmıştır.

Veri tablosu ve seri kodları

12 ay sonrası yıllık tüketici enflasyonu beklentisi. Aylık değişim Ekim eksi Eylül olarak hesaplanmıştır.

Kesim ve seri kodu	Eylül 2026	Ekim 2026	Değişim (yüzde puan)
Piyasa katılımcıları TP.ENFBEK.PKA12ENF	%23,70	%23,89	+0,19
Reel sektör (imalat sanayi) TP.ENFBEK.IYA12ENF	%32,50	%31,80	−0,70
Hanehalkı TP.ENFBEK.HBA12ENF	%45,60	%43,75	−1,85

Bu oranlar anket beklentileridir; gerçekleşmiş enflasyon veya TCMB’nin kendi tahmini değildir. Reel sektör burada imalat sanayi örneklemidir. Üç grubun örneklemleri ve hesaplama yöntemleri farklıdır.

Bu adımın sonucu: Görsel, tabloyla aynı değerleri kullanmalı; ay, birim ve kaynak üzerinde görünmelidir. İndirilen görsel de bu bilgileri taşımalıdır.

8. Sonucu okuyun ve kendi çalışmanıza uyarlayın

Ekimde piyasa katılımcılarının beklentisi 0,19 yüzde puan yükselirken reel sektörün beklentisi 0,70 yüzde puan, hanehalkının beklentisi ise 1,85 yüzde puan geriledi. Hanehalkı ile piyasa katılımcıları arasındaki fark, tablodan hesapladığımızda 21,90’dan 19,86 yüzde puana indi. İki kesim arasındaki mesafe daraldı; bu, beklentilerin aynılaştığı anlamına gelmiyor.

Bunlar gerçekleşmiş enflasyon veya TCMB’nin kendi tahmini değil, farklı anketlerden derlenen beklentiler. İki aylık hareket, değişimin nedenini veya kalıcı olup olmadığını tek başına göstermez. Daha uzun karşılaştırmalarda hanehalkı verisinin 2026’dan itibaren farklı bir ankete dayandığını da hesaba katmak gerekir.

Kişisel araştırma veya ders hazırlığında aynı yöntemi izleyebilirsiniz: soruyu daraltın, seriyi tanıyın, dönemi seçin, veriyi kontrol edin ve hesabı saklayın. Böylece bir sohbet cevabı, yeniden açıp denetleyebileceğiniz bir çalışma dosyasına dönüşür.

Kişisel takipte aynı karşılaştırmayı her ay tekrarlayabilirsiniz. Önceki veri dosyasını koruyun; yeni ayı ayrı kaydedin. Böylece yalnızca “son değer kaç?” sorusunu değil, “bir önceki takip notundan beri ne değişti?” sorusunu da yanıtlayabilirsiniz. Beklentinin düşmesiyle fiyatların düşmesini birbirine karıştırmayın.

Derste aynı altı gözlemi öğrencilere verip önce tabloyu okumalarını, sonra yüzde puan farklarını hesaplamalarını isteyebilirsiniz. Son aşamada herkes aynı veriden bir görsel hazırlar. Tartışmanın konusu, hangi çizimin karşılaştırmayı daha açık anlattığı ve verinin hangi soruları yanıtlayamadığı olur. Böylece yapay zekâ çıktısı da denetlenebilir bir çalışma malzemesine dönüşür.

Ekonomi.org.tr için de yararı bu: yeni bir veri yayımlandığında kaynaklı tabloyu, görseli ve kısa açıklamayı birlikte hazırlamak. Düzenli yenileme yapılacaksa seri kodları ve hesaplar önceden belirlenmeli; yazının hangi veriyle hazırlandığı sonradan da görülebilmeli.

Sitede aynı dosyadan tablo, grafik ve paylaşım görseli üretmek sayıların birbirinden kopmasını önler. Her çıktıda dönem ve kaynak görünür kalır. Yeni ay eklendiğinde değişim yeniden hesaplanır; eski yazının veri kopyası sessizce değiştirilmez. Böylece okur hem güncel karşılaştırmayı hem yazı hazırlanırken kullanılan kaydı inceleyebilir.

Kullanım şartlarına göre EVDS verileri okurlara veya abonelere ek ücret olarak yansıtılamaz. Bu, yapay zekâ aboneliğinin ücretsiz olduğu anlamına gelmez.

Bu adımın sonucu: Elinizde yalnızca bir grafik değil; tanımı, dönemi, kaynağı ve hesabı belli bir karşılaştırma bulunur. Verinin gösterdiği değişimi anlatabilir, açıklamadığı nedenleri ayrı tutabilirsiniz.